Jesienny las w Treblince jest wyjątkowo urokliwy: promienie słońca przebijają się przez wysmukłe drzewa podkreślając ich wytworność, a nieopadłe jeszcze kolorowe liście tańczą poruszane delikatnym wiatrem. Na ziemię kładą się długie, jesienne cienie, pokrywając niemal w całości ten sielski krajobraz. Zacieniona ziemia zakryta liśćmi i igliwiem przechowuje pamięć minionych lat i otula tych, którzy w tym miejscu stracili życie. Czasy funkcjonowania tu hitlerowskiego obozu pracy Treblinka I w latach  1941-1944 zacieniły trebliński las już na zawsze.

W listopadzie 2019 roku pracownicy Instytut Pamięci Narodowej przeprowadzili oględziny powierzchniowe gruntu na terenie parkingu w pobliżu Miejsca Straceń. Badania prowadzone  z udziałem biegłych z zakresu fotogrametrii i systemów informacji przestrzennej, archeologii, kryminalistyki, antropologii i medycyny sądowej oraz techników kryminalistycznych Policji doprowadziły do ujawnienia zbiorowej mogiły. Znaleziono tam oprócz ludzkich szczątków,  również łuski od pocisków broni długiej i krótkiej, elementy garderoby, między innymi metalową klamrę paska do spodni. Prace prowadzone były przy udziale przedstawicieli społeczności żydowskiej i romskiej.  Mogiła została wówczas zabezpieczona i oznaczona. Następnie określono liczbę i wielkość znajdujących się tam jam grobowych i dokonano ekshumacji. W lesie obok obozu pracy w Treblinka I, w skrytych mogiłach, grzebano zwłoki więźniów zmarłych podczas ciężkich prac, rozstrzeliwano rannych i wycieńczonych, skazanych na śmierć za wykroczenia obozowe. Dokonywano tu także egzekucji osób przywożonych z Warszawy i z Sokołowa Podlaskiego, w tym więźniów Pawiaka. Egzekucje wykonywane były do końca lipca, a nawet pierwszych dni sierpnia 1944 roku.

Badania rozpoczęte w 2019 roku ujawniły szczątki 49 osób nieznanej narodowości i wyznania. W dniu 21 października 2025 roku Instytut Pamięci Narodowej zorganizował  pogrzebowe nabożeństwo ekumeniczne w miejscu pamięci na terenie byłego niemieckiego obozu zagłady w Treblince. Na uroczystości do Treblinki przybyli: bp Piotr Sawczuk – pasterz Diecezji Drohiczyńskiej, naczelny rabin Polski Michael Schudrich, dr Edward Kopówka – dyrektor Muzeum Treblinka, ks. kan. Józef Poskrobko – proboszcz parafii Trójcy Przenajświętszej w Prostyni,  przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, ks. Piotr Jarosiewicz – sekretarz Biskupa Drohiczyńskiego, ks. Krzysztof Nagórny – wikariusz parafii Prostyń, przedstawiciele gminy żydowskiej,  pracownicy Muzeum Treblinka. O godz. 12.00 wszyscy zgromadzili się w pobliżu Miejsca Straceń, przy zbiorowej mogile, obok pomnika poświęconego zamordowanym. Tu, po krótkim wprowadzeniu przez pracownika IPN, rozpoczęły się modlitwy pogrzebowe. Kadisz, modlitwę za zmarłych odśpiewał naczelny rabin Polski Michael Schudrich. Nadmienił, że tam, gdzie brakuje słów, pozostaje modlitwa. Biskup Piotr Sawczuk odmówił modlitwę za tych zmarłych, którzy opuścili świat w dramatycznych okolicznościach. Wyraził też pragnienie, aby nigdy żaden człowiek nie występował przeciw drugiemu człowiekowi, przyprawiając go o śmierć. Następnie złożono kwiaty pod pomnikiem i zapalono znicze. W chwili ciszy wszyscy zebrani oddali hołd ludziom, którzy zostali tu bestialsko zamordowani. Pochówek rozpoczęli przedstawiciele gminy żydowskiej, a kontynuowali wszyscy przybyli na uroczystość. Szczątki 49 ofiar hitlerowskiego obozu pracy spoczęły w miejscu ich kaźni. Na zakończenie uroczystości głos zabrał dr Edward Kopówka, dyrektor Muzeum Treblinka, który podziękował za przybycie i zorganizowanie uroczystości. Podkreślił, że oddany jest hołd pomordowanym, którzy przez lata czekali na właściwe upamiętnienie. Teraz niech pozostanie modlitwa.

W ciszy jesiennego lasu Treblinki słuchać wołanie: „Nigdy więcej wojny!”

Tekst i Zdjęcia Ewa Jakubik